تازه:
سه شنبه , ۶ عقرب ۱۳۹۹
خانه » مقالات » مهاجرت » سه دهه با مطبوعات فارسی زبان مهاجران افغان در ایران ۱۳۵۷-۱۳۸۶

سه دهه با مطبوعات فارسی زبان مهاجران افغان در ایران ۱۳۵۷-۱۳۸۶

با تورق در تاریخ مطبوعات افغانستان در می یابیم از میان کشورهای فارسی زبان، افغانستان چهارمین کشوری بود که برای نخستین بار طعم روزنامه نگاری فارسی راتجربه کرد و به این ترتیب با انتشار نخستین نشریه افغانستان به نام شمس النهار در هفته آخر شعبان ۱۲۹۰ (هفته سوم اکتبر ۱۸۷۳/ هفته چهارم مهر ۱۲۵۲) (پروین,۱۳۷۷,ص۳۱۹). دست اندرکاران آن به فاصله ۳۷ ساله خود با روزنامه نگاری ایران و فاصله ۹۳ ساله با روزنامه نگاری فارسی در هند پایان بخشیدند.

اکنون که چیزی بیش از ۱۳۰ سال از عمر روزنامه نگاری در افغانستان می گذرد مطبوعات افغانستان تجربه های متفاوتی را در نظام های استبدادی، دموکراسی، کمونیستی و جهادی بدست آورده و این در حالی است که هیچ گاه به مانند امروز مجالی برای آزادی بیان پیدا نکرده است. با مطالعه روند تاریخی جریان روزنامه نگاری در افغانستان این آگاهی به دست می آید که اگر در دوره هایی از تاریخ فرصتی برای آزادی بیان پیش می آمد، این فرصت ها کوتاه و متاسفانه زودگذر بوده است. زیرا پیش از آنکه نهال مطبوعات آزاد قوام یابد طوفان های سهمگین برخاسته از استبداد طومارش را در هم می پیچید. با سقوط طالبان و به روی کار آمدن دولت حامد کرزای صدها نشریه نوشتاری به همراه سایر رسانه های دیداری و شنیداری در فضای جدید سیاسی افغانستان پدیدارشد. برابر آمارهای موجود تاکنون ۴۴۲ عنوان رسانه نوشتاری (روزنامه، هفته نامه، فصلنامه و…) در افغانستان تاسیس یافته است که از این تعداد تنها ۲۸۸ عنوان نشریه در ولایات (شهرستانها) منتشر می گردد.(کوف اب,۱۳۸۷).

در این دوره که نسیم آزادی بر افغانستان وزیدن گرفت ثبات سیاسی امکان مشارکت همگانی در تعیین سرنوشت سیاسی جامعه و بیان آزادانه اندیشه را فراهم آورد و در نتیجه باعث شکل گیری رسانه های متعدد نوشتاری، شنیداری و دیداری در افغانستان گردید. شرایط بوجود آمده بسیاری از دست اندرکاران مطبوعات افغانی را راغب ساخت تا علیرغم سالیان متمادی فعالیت مطبوعاتی, ایران را به مقصد افغانستان ترک گویند و دور جدیدی از فعالیت روزنامه نگاری را در کشورشان آغازنمایند.

انتظار می رود با فرصتی که در این سالها برای حیات دوباره مطبوعات افغانستان پدید آمده این فرصت طلایی با درایت اهالی مطبوعات و روزنامه نگاران مترقی، به شکل گیری جریان های فکری تاثیر گذار و تاسیس نهادهای پایدار دموکراتیک در افغانستان بیانجامد. البته تنها نباید به این اکتفا کرد که چون امروزه بسترهای لازم برای تاسیس یک رسانه آزاد در افغانستان فراهم آمده، پس رسانه های افغانستان جملگی در وضعیت مطلوبی به سر می برند. با توجه به فراوانی رسانه های نوشتاری افغانستان یکی از مسائل جدی و بغرنجی که منتقدان این حوزه را نگران ساخته ورود افراد غیر حرفه ای در تاسیس و راه اندازی یک رسانه بدون در نظر گرفتن معیارهای حرفه ای و اهداف مشخص است. مسلما این رویه نمی تواند در تعیین سرنوشت سیاسی، اجتماعی جامعه افغانستان و تنویر افکار عمومی نقش تعیین کننده ای ایفا کند.

البته این خود مقوله دیگریست که باید بطور جداگانه به آن پرداخت. همانطور که از عنوان مقاله پیداست در اینجا تلاش بر این است که فعالیت های مطبوعاتی سه دهه گذشته مهاجران افغان در ایران از سال ۱۳۵۷- ۱۳۸۶باتکیه برمنابع و داشته های موجود در آرشیو شخصی نگارنده مورد بررسی قرار گیرد. ابتدا باید رویش نشریات فارسی زبان مهاجران افغان در ایران را در علت مهاجرت ایشان جستجو کرد. بنابر این ازمنظر تاریخی و سیاسی به واکاوی مهاجرت افغان ها که باعث رونق نشریات افغانی در ایران شده اند، پرداخته ایم.

با حضور مهاجران افغان در ایران، ناگزیر عده زیادی از آنان برای تامین معاش خانواده، روی به مشاغل سخت و دشوار آوردند، کارهایی که غالبا کمتر کسی تن به انجام آنها می دهد. این باور در میان جامعه که مهاجران افغان جز انجام کارهای سخت و طاقت فرسا کار دیگری از دستشان بر نمی آید قوت بیشتری پیدا کرد و در این میان اگر کسی جرمی را مرتکب می گردید، چنان بر طبل رسوایی جامعه افغان کوبیده می شد که گویی همگی آنها انسانهای مجرم و خطرناکی اند.

مهاجران افغان فارغ از جغرافیای سیاسی، خود را متعلق به جغرافیای فرهنگی این مرزوبوم می پنداشته و از اینکه در سرزمین مادری خویش چنین مورد بی مهری قرار گرفته اند، احساس غربت وجودشان را به شدت می آزرد. بخصوص اقشار فرهنگی این جامعه که رویارویی با چنین وضعیتی بر ایشان سخت و گران می آمد. ما فراموش کرده ایم افغانها قبل از آنکه همسایه دیوار به دیوار ما باشند، متعلق به این دیارند ولی از بد روزگار مانند بخش های دیگر سرزمینمان، تکه جدا شده ای از ایران، افغانستان نام گرفت. نفرت از جامعه مهاجران افغان و مقصر دانستن آنها در مسائل اجتماعی، اقتصادی …. کشوراز یک سو و جهل نسبت به فرهنگ جامعه افغانی، تناقص در برخورد با آنان و ابراز نارضایتی از حضورشان در ایران از سوی دیگر نمایانگر ویژگی های رفتاری جامعه ایرانی با بخشی از وجودش است.(صادقی,۱۳۸۶,ص۱۳)

روند انتشار نشریات مهاجران افغان در ایران متاثر از وقایع و رویدادهای سیاسی و اجتماعی داخل و خارج از افغانستان بوده است.

به همین منظور فراز و فرود نشریات مهاجرین را باید با شرایط همان دوره سنجید. را قم این سطور بر این باور است اگر کسی می خواهد در آینده، تحقیقات تکمیلی درباره نشریات مهاجران افغان مقیم ایران داشته باشد، باید این چهار دوره تاریخی را مد نظر قرار دهد.

در این تحقیق اطلاعات شناسنامه ای ۶۰۸ عنوان از نشریات مهاجران افغان بدست آمده که در بر گیرنده اطلاعات جالبی درباره گستره انتشار نشریات مهاجران افغان در ۲۱ کشور جهان است.

در بررسی نتیجه داده های آقای محرابی با آمار جدید تغییرات محسوسی به چشم می خورد به این ترتیب که در آمار قبلی مشهد با ۶۲ عنوان نشریه افغانی رتبه نخست را کسب کرده بود اما در آمار جدید این بار تهران با ۸۷ عنوان نشریه تاسیس یافته در صدر جدول قرار گرفته است. علاوه بر آن نیز مشخص گردید در شهرهای سمنان ، تبریز و کاشان توسط مهاجران افغان نشریه فارسی به چاپ رسیده است.جدول شماره ۱، گویای این مطلب است.

بخش قابل توجهی از ادبیات سیاسی و اجتماعی مطبوعات مهاجرین افغان نشات گرفته از ادبیات مطبوعات جامعه میزبان است. بنابر این با مراجعه به لابه لای صفحات مطبوعات مهاجرین می توان گفت که استفاده از ادبیات مطبوعات جامعه میزبان در دوره های مختلف تا چه اندازه متفاوت بوده است.

توجه به راه اندازی نشریات الکترونیکی به نسبت تلاشی که برای انتشار نشریات چاپی توسط مهاجران افغان در ایران صورت گرفته بسیار کم بوده است. با توجه به عصر ارتباطات و لزوم دسترسی آسان به اخبار و اطلاعات, مهاجران افغان تلاش جدی در حوزه نشریات الکترونیکی در ایران از خود نشان نداده اند اما در زمینه وبلاگ نویسی بسیار پر شتاب وارد میدان شده اند. ولی مهاجران افغان در کشورهای قاره اروپا و آمریکا همگام با انتشار نشریات چاپی و در دسترس قرار دادن نشریات خود بر روی اینترنت سایت های خبری پر طرفداری را بنیان نهاده اند.

 

متن کامل مقاله ۱۳۵٫kb) )

مهدی جعفری خانقاه

About مهدی جعفری خانقاه

سید مهدی جعفری خانقاه، نویسنده و پژوهشگر، ایران
منبع: شبکه قلم
این مطلب را به اشتراک بگذارید:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

این را هم ببینید!

یک حادثه و دو حاشیه

حادثه: ساعت یک بامداد پنجشنبه ۳۱ مرداد (اسد) سال جاری ۱۳۸۷ بر اثر واژگون شدن …

تمامی حقوق مادی و معنوی متعلق به این سایت می باشد CopyRight 2017- All Rights Reserved